[audio:track07.mp3]

در جریان شناسی روحانیت، پیش و پس از انقلاب، به کرات با تحلیل‌هایی مواجه می‌شویم که شهید مطهری را به صرف تدریس در «دار التبلیغ»، فاقد انگیزه‌های مبارزه با رژیم شاه و جزء اکثریت خاموش حوزه‌ها دسته‌بندی می‌کنند. برخی نیز با استناد به مسئولیت‌های ایشان در رأس شورای انقلاب و عملکرد حساس شهید مطهری در دوران گذار و تشکیل دولت موقت، به مخالفت با این دیدگاه برخواسته‌اند.

اما اگر به دور از مناسبات قبیله‌ای به زندگی استاد مطهری بنگریم، پر رنگ‌ترین وجهه‌ی فعالیت‌های ایشان را حرکت فرهنگی و جهاد اندیشه خواهیم‌دانست. مطهری نیز مانند حضرت روح الله(ره) اولویت مبارزه‌ی فکری را به مراتب بالاتر از مبارزه‌ی مسلحانه می‌دانست. از همین رو تدریس در «دار التبلیغ» را پذیرفت و حتی در مواجهه با ماجرا‌های پس از انتشار «شهید جاوید»، نه مانند سنت‌گرایان حوزه، بن‌مایه‌ی کتاب را التقاطی دانست و نه مانند روحیانیون انقلابی چون آیه‌الله مشکینی و منتظری به تأیید آن پرداخت. استاد مطهری «شهید جاوید» را به خاطر صبغه‌ی انتقادی که نسبت به سوگواری امام حسین(ع) داشت، ستود؛ اگر چه محتوای آن را محل اشکال دانست.

یقیناً دعوت از شریعتی و احیای «حسینیه‌ی ارشاد» نیز هدفی جز روشنگری فکری به عنوان زمینه ساز پیروزی نهضت نداشت؛ هر‌چند اعتماد به نفس بیش از حد شریعتی، این نزدیکی مقدس را به فاصله تبدیل کرد. و این‌جا نیز استاد مطهری بود که برای دوری از تنش بیش‌تر میان نیرو‌ها،‌ مسجد الجواد را کانون فعالیت‌های خویش کرد.

حتی پس از پیروزی نهضت و استقرار دولت موقت، ‌استاد وظیفه‌ی خود را نه در امور اجرایی که در تغذیه‌ی فکری کودکی دانست که 6 ماهه به دنیا آمده‌بود. و این بار، سیر حرکت روشن‌گر استاد، در ایستگاه «اقتصاد اسلامی» بود که فرقان به خونخواهی⁽¹⁾ دکتر شریعتی! در چنین روزی این فرصت را از ما گرفت تا شهید مطهری، اسطوره‌ی اندیشه‌ورزی در ایران بماند.

اگر چه مدتی است فعالیت‌های «موسسه‌ی امام خمینی(ره)» بر روی مباحث مرتبط با «اقتصاد اسلامی»، امید پویایی نظام را بیش از پیش زنده‌ نگه داشته‌است. آن هم زمانی که شدت نزدیکی میان آرای استاد مطهری و آیه‌الله مصباح بر ما آشکار می‌شود و قرابت این موسسه با بدنه‌ی دولت چند روزی است نقل محافل است. با همه‌ی این توصیفات اما، طی مسیر باقی‌مانده بی‌شک، در فقدان «استاد شهید مطهری»، دشوار خواهد‌بود.

(1) اکبر گودرزی، تئوری‌پرداز گروهک فرقان هدف از ترور استاد مطهری را بیانیه‌ی مشترک ایشان و دکتر بازرگان به مناسبت مرک شریعتی عنوان کرد. آن‌جا که در بیانیه آمده است قصد بازنگری در آرای شریعتی دارند. گودرزی، این عمل را ایجاد انحراف در اندیشه‌ی شهید پنجم می‌دانست.